घबाड मुहूर्त आणि चंपाषष्ठी : सुख-समृद्धी, धनलाभ आणि कार्यसिद्धीचा मंगलयोग!
हिंदू धर्मशास्त्र आणि ज्योतिषशास्त्रात काही तिथी, योग आणि मुहूर्तांना विशेष महत्त्व आहे. त्यापैकी घबाड मुहूर्त आणि चंपाषष्ठी या दोन्ही संकल्पना धार्मिक आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण मानल्या जातात. चंपाषष्ठी हा भगवान श्री खंडोबा अर्थात मल्हारी मार्तंड यांचा विजयदिन म्हणून साजरा केला जातो, तर घबाड मुहूर्त हा धनलाभ, कार्यसिद्धी आणि नवीन कार्याच्या शुभारंभासाठी अनुकूल मानला जातो.
घबाड मुहूर्त म्हणजे काय?
ज्योतिषशास्त्रानुसार घबाड मुहूर्त हा कोणताही स्वतंत्र नक्षत्र नसून विशिष्ट गणिती पद्धतीने ठरवला जाणारा शुभ योग मानला जातो. या मुहूर्तावर नवीन कार्याची सुरुवात केल्यास त्यात यश मिळते, आर्थिक लाभ होतो आणि कार्यातील अडथळे दूर होतात, अशी पारंपरिक मान्यता आहे.
घबाड मुहूर्ताची गणना सूर्याच्या नक्षत्रापासून चंद्राच्या नक्षत्रापर्यंतचे दिवस मोजून केली जाते. या संख्येला तिप्पट करून त्यामध्ये शुक्ल प्रतिपदेपासूनच्या तिथीची संख्या मिळवली जाते. आलेल्या बेरजेला सातने भागले जाते. या गणनेत बाकी ३ उरल्यास त्याला 'घबाड मुहूर्त', तर बाकी शून्य उरल्यास 'अर्धघबाड' असे संबोधले जाते.
चंपाषष्ठी आणि मल्हारी मार्तंड षड् रात्रोत्सवाचे महत्त्व
महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत आणि अनेक कुटुंबांचे कुलदैवत असलेल्या भगवान श्री खंडोबा अर्थात मार्तंड भैरव यांचा चंपाषष्ठी उत्सव मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदेपासून षष्ठीपर्यंत सहा दिवस हा उत्सव चालतो. या कालावधीला 'षड् रात्रोत्सव' किंवा 'खंडोबाचे नवरात्र' असेही म्हटले जाते.
पौराणिक कथेनुसार, मणी आणि मल्ल या दोन दैत्यांनी पृथ्वीवर मोठा उत्पात माजवला होता. त्यांच्या अत्याचारांपासून पृथ्वीला मुक्त करण्यासाठी भगवान शिवशंकरांनी मार्तंड भैरवाचा अवतार धारण केला. सहा दिवसांच्या युद्धानंतर मार्गशीर्ष शुद्ध षष्ठीच्या दिवशी त्यांनी मणी-मल्ल दैत्यांचा पराभव केला. या विजयाच्या स्मरणार्थ हा दिवस 'चंपाषष्ठी' म्हणून साजरा केला जातो.
चंपाषष्ठी हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून तो अधर्मावर धर्माचा, वाईट प्रवृत्तींवर चांगुलपणाचा आणि अन्यायावर न्यायाचा विजय दर्शवणारा दिवस आहे.
चंपाषष्ठीचे पूजाविधी आणि पारंपरिक कुळाचार
चंपाषष्ठीच्या दिवशी भगवान खंडोबाची मनोभावे पूजा करून सुख, शांती आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना केली जाते. या दिवशी पुढील धार्मिक विधींना विशेष महत्त्व आहे.
१. घटपूजन आणि विसर्जन : खंडोबाच्या नवरात्रात घरात घटस्थापना केली असल्यास चंपाषष्ठीच्या दिवशी विधिवत पूजा करून घटाचे विसर्जन केले जाते. भगवान खंडोबाला बेलपत्र, सुगंधी फुले, विशेषतः चाफ्याची फुले आणि दवणा अर्पण केला जातो.
२. तळी भरण्याची परंपरा : भगवान खंडोबाच्या टाक किंवा मूर्तीसमोर खोबरे आणि भंडारा (हळद) अर्पण करून तळी भरली जाते. यावेळी 'सदानंदाचा येळकोट, इळकोट इळकोट जय मल्हार!' असा जयघोष केला जातो. ही परंपरा खंडोबाप्रती असलेली श्रद्धा आणि भक्तिभाव व्यक्त करते.
३. महानैवेद्य : चंपाषष्ठीच्या दिवशी खंडेरायाला वांग्याचे भरीत, बाजरीची भाकरी किंवा रोडगा आणि थोंबरा (दही-भाताचे मिश्रण) यांचा नैवेद्य दाखवण्याची पारंपरिक कुळाचाराची पद्धत आहे.
४. मंत्रजप आणि नामस्मरण : या दिवशी भगवान मल्हारी मार्तंड यांचा मंत्रजप आणि नामस्मरण केल्याने मनःशांती व सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे.
'ॐ मार्तंडाय विद्महे, मल्हारीराजाय धीमहि।
तन्नो भैरवः प्रचोदयात्॥'
या मंत्राचा जप करून 'सदानंदाचा येळकोट... इळकोट इळकोट जय मल्हार!' असा जयघोष केला जातो.
घबाड मुहूर्ताची विशेष वैशिष्ट्ये
ज्योतिषशास्त्रातील पारंपरिक मान्यतेनुसार घबाड मुहूर्ताला काही विशेष वैशिष्ट्ये आहेत.
१. प्रवास आणि प्रस्थानासाठी शुभयोग : नवीन प्रवास सुरू करणे, महत्त्वाच्या कामासाठी बाहेर पडणे किंवा एखाद्या महत्त्वपूर्ण उद्देशाने प्रस्थान करणे यासाठी हा योग अनुकूल मानला जातो. या मुहूर्तावर प्रवास सुरू केल्यास कार्यात यश मिळते आणि अडथळे दूर होतात, अशी श्रद्धा आहे.
२. शुभकार्यांसाठी अनुकूलता : साडेतीन मुहूर्तांमध्ये या योगाचा समावेश नसला, तरी विशिष्ट तिथीला घबाड योग जुळून आल्यास त्या दिवसाचे शुभफल अधिक प्रभावी ठरते, अशी ज्योतिषीय मान्यता आहे.
३. दोष निवारणाची मान्यता : पंचांगातील काही सामान्य दोषांचा प्रभाव घबाड योगामुळे कमी होतो, असे पारंपरिक ज्योतिषशास्त्रात मानले जाते. मात्र महत्त्वाच्या कार्यासाठी संपूर्ण पंचांग आणि अन्य मुहूर्त घटकांचाही विचार करणे आवश्यक असते.
घबाड मुहूर्तावर कोणती कामे करावीत?
घबाड मुहूर्त हा नवीन कार्याची सुरुवात आणि आर्थिक प्रगतीशी संबंधित कामांसाठी शुभ मानला जातो. या मुहूर्तावर पुढील कामे करण्यास प्राधान्य दिले जाते.
- नवीन व्यवसायाची सुरुवात : दुकानाचे उद्घाटन, नवीन उद्योग सुरू करणे किंवा व्यावसायिक भागीदारीची सुरुवात करणे.
- धन आणि गुंतवणूक : सोने खरेदी, जमीन किंवा मालमत्तेच्या व्यवहारांची सुरुवात आणि आर्थिक गुंतवणुकीचे नियोजन करणे.
- कर्जमुक्तीचे प्रयत्न : जुने कर्ज फेडण्याची प्रक्रिया सुरू करणे किंवा अडकलेले पैसे परत मिळवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण चर्चा करणे.
- नोकरी आणि करिअर : नोकरीची मुलाखत, नवीन कामाची सुरुवात किंवा सरकारी अधिकाऱ्यांसोबत महत्त्वपूर्ण चर्चा करणे.
- मालमत्तेचे व्यवहार : घर, जमीन किंवा अन्य स्थावर मालमत्तेच्या खरेदी-विक्रीसंबंधी बोलणी आणि करार करणे.
- महत्त्वाचे निर्णय : नवीन प्रकल्प सुरू करणे, व्यावसायिक करार करणे आणि भविष्यातील प्रगतीसाठी नियोजन करणे.
श्रद्धा, परंपरा आणि सकारात्मक संकल्पांचा संगम
चंपाषष्ठी आणि घबाड मुहूर्त या दोन्ही संकल्पना भारतीय संस्कृतीतील श्रद्धा, ज्योतिषीय परंपरा आणि धार्मिक आचार-विचार यांचा सुंदर संगम दर्शवतात. चंपाषष्ठी आपल्याला सत्याचा आणि धर्माचा मार्ग स्वीकारण्याची प्रेरणा देते, तर घबाड मुहूर्त नवीन संकल्प, प्रयत्न आणि कार्यारंभासाठी शुभतेची भावना निर्माण करतो.
भगवान श्री खंडोबाच्या चरणी प्रार्थना करून आपल्या जीवनातील अडचणी दूर व्हाव्यात, प्रत्येकाच्या घरात सुख, शांती, आरोग्य आणि समृद्धी नांदावी, हीच मंगलकामना!
सदानंदाचा येळकोट... इळकोट इळकोट जय मल्हार!
---
लेखिका : ज्योतिषाचार्य डॉ. सौ. सृष्टी मोरे (पंडित)
सृष्टी ॲस्ट्रो गुरुकुल, कोल्हापूर
ज्योतिषशास्त्र, वास्तुशास्त्र, मानसोपचार समुपदेशन व आध्यात्मिक प्रशिक्षण क्षेत्रातील अभ्यासक, प्रशिक्षक, लेखिका व मार्गदर्शक.
अनुभव : २२ वर्षांहून अधिक
संपर्क : ९६३७१२५११९
टिप्पणी पोस्ट करा